Kanunumuzun 15. maddesinde düzenlenen madde içeriğinde “Arabulucu, seçildikten sonra tarafları en kısa sürede ilk toplantıya davet eder. Taraflar, emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak kaydıyla arabuluculuk usulünü serbestçe kararlaştırabilirler. Taraflarca kararlaştırılmamışsa arabulucu; uyuşmazlığın niteliğini, tarafların isteklerini ve uyuşmazlığın hızlı bir şekilde çözümlenmesi için gereken usul ve esasları göz önüne alarak arabuluculuk faaliyetini yürütür.” denilmektedir.
Madde metninde arabulucunun, tarafları en kısa sürede toplantıya davet edeceğinden ve arabuluculuk usulünün (emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak kaydıyla) taraflarca kararlaştırılacağından, taraflarca kararlaştırılamadığı takdirde arabulucunun, süreci uyuşmazlığın niteliğini, tarafların isteklerini ve uyuşmazlığın hızlı bir şekilde çözümlenmesi için gereken usul ve esasları göz önüne alarak yürüteceğinden bahsedilmiştir. Kanaatimizce maddenin bu haliyle uygulanması özellikle dava şartı kapsamındaki arabuluculuk süreçlerinde arabulucu ve taraflar arasında usul tartışmalarına yol açmakta ve süreci bir prosedürün atlanması şeklinde geçiştirmek isteyen taraflara imkân sağlamaktadır. Bu sayede, esasen uyuşmazlığın çözümü amacıyla müzakere etmek istemeyen, arabuluculuk sürecini dava ikamesinin önünde en kısa sürede aşılması gereken bir engel olarak gören taraflarca arabulucuya çevrimiçi toplantı yapılması noktasında baskı yapılmaktadır. Çevrimiçi toplantılar esnasında da arabuluculara iletişim becerilerini kullanmaları, sistematik teknikleri uygulamaları ve tarafların etkin müzakerelere yönlendirilmesi için fırsat tanınmaksızın “irademiz anlaşmama yönündedir.” şeklindeki beyanlarla süreç sonlandırılmaya çalışılmaktadır. Her ne kadar bu durum Hukuku Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği ‘nin “Dava şartı olarak arabuluculukta arabuluculuk faaliyeti” başlıklı 25. maddesinin üç (3) numaralı bendinde “Arabulucu ilk oturum davetini yaparken toplantı tarihi ve yerinin belirlenmesi konusunda taraflar ile iletişim kurar. Taraflarla yaptığı görüşme sonucunda bir mutabakat sağlanamazsa toplantı tarihini ve yerini kendisi belirler.” şeklinde düzenlenmiş ise de bu hususun yönetmelikte düzenlenmiş olması normlar hiyerarşisi bakımından da tartışmalara yol açmaktadır. Kanaatimizce burada tartışma yaratacak bir durum bulunmamaktadır.
İlgili yönetmelik maddesi, Kanun’un 15. maddesinin nasıl uygulanması gerektiğini açıkladığından uygulamaya da yol göstermektedir. Nitekim aynı maddenin on (10) numaralı bendinde yer alan “Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.” ifadesi de bu durumu açıkça ortaya koymaktadır. İlgili maddenin yorumlanması esnasında arabuluculuk usulünün taraflar ve arabulucunun birlikte kararlaştırabilecekleri, tarafların kendi aralarında belirledikleri usulün arabulucunun uygulamasına yön veremeyeceğinin kabulü uygulamadaki sorunları sonlandıracak ve süreçlerin çok daha verimli ve usule uygun şekilde gerçekleştirilebilmesini temin edecektir.
Kanunumuzun 15. maddesinin ilk üç cümlesinin şu şekilde yeniden düzenlenmesi halinde bu sorunun tamamen ortadan kalkacağına inanıyoruz:
(1) Arabulucu, seçildikten sonra tarafları en kısa sürede ilk toplantıya davet eder.
(2) Taraflar ve arabulucu emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak kaydıyla arabuluculuk usulünü, arabuluculuğun yapılacağı yeri ve zamanı serbestçe kararlaştırabilirler.
(3) Taraflar ve arabulucu, arabuluculuk usulü, arabuluculuğun yapılacağı yer ve zaman konularında uzlaşamamışlarsa arabulucu; uyuşmazlığın niteliğini, tarafların isteklerini ve uyuşmazlığın hızlı bir şekilde çözümlenmesi için gereken usul ve esasları göz önüne alarak arabuluculuk faaliyetini yürütür.
